Zonuren in je tuin berekenen uit kadasterdata

Zonuren tuin berekenen betekent uitrekenen hoeveel uur direct zonlicht één plek op een gekozen dag krijgt. Tuinontwerp.app doet dat vanuit je adres: de kadastergrens van je perceel en de gebouwhoogtes uit 3DBAG vormen de schaduw, voor 15 mei. Je krijgt een getal per zone, geen algemeen zonschema.

Een algemeen zonschema kent jouw tuin niet. Het weet niet hoe hoog het huis achter je staat, en niet waar je schutting de border raakt. Juist die twee dingen bepalen hoeveel licht er overblijft.

Wat er uit je adres komt

De berekening begint bij openbare registraties, niet bij een foto van je tuin. Je adres gaat naar de PDOK Locatieserver, die er een coördinaat van maakt. Met dat punt haalt de app het perceelvlak op uit de kadastrale kaart via PDOK. Daarna komen de gebouwvolumes uit 3DBAG erbij.

Volgens de documentatie van 3DBAG combineert die dataset de gebouwcontouren uit de BAG met de hoogtes uit het AHN. Het geheel staat onder CC BY 4.0. De release van december 2024 telde ruim 10,7 miljoen gebouwen met een 3D-model, elk met een dakhoogte.

Die twee bronnen lopen niet in hetzelfde tempo. De BAG zelf wordt volgens PDOK dagelijks bijgewerkt. 3DBAG verschijnt in losse releases: de nieuwste draagt versienummer 2025.09.03 en de vorige stamt uit december 2024. Staat het huis achter je er pas net, dan kan het 3D-volume nog ontbreken en rekent de app met minder schaduw dan er valt.

Wat er verder schaduw geeft, komt uit de tuin zelf. De erfgrens telt automatisch mee als een wand van 1,8 meter, ook als je nog niets getekend hebt. Teken je een schutting, dan is die standaard ook 1,8 meter. Een berging of pergola staat standaard op 2,5 meter. Paden en terrassen liggen op de grond en geven geen schaduw. Planten die je neerzet werpen wel schaduw, in de maanden dat hun blad eraan zit.

Hoeveel zon krijgt mijn tuin per dag?

Dat hangt meer af van de afstand tot wat er ten zuiden van je staat dan van de windrichting alleen. In een kale testopstelling met alleen een huis van zes meter laat de zonuren-engine zien hoe sterk dat werkt. Op 15 mei krijgt een open plek daar ongeveer 15,5 uur. Vlak achter dat huis blijft ongeveer 7,3 uur over. Drie meter verderop is het alweer ongeveer 10,0 uur.

Die drie getallen komen uit de testsuite van de engine: één vrijstaand huis, zonder erfgrens, zonder schutting en zonder planten. Ze laten de vorm van de rekensom zien, niet wat jouw tuin krijgt. In een echte tuin haalt alleen de erfgrens al uren van elk punt dat er dichtbij ligt.

De engine bemonstert de hele dag in stappen van tien minuten. Per stap kijkt hij of de zon dat punt echt raakt, en telt de treffers op. Het antwoord is een bovengrens: hoogstens zoveel zon, nooit meer.

Die uren vertalen zich naar de banden die op een plantenlabel staan. Volgens Garden for Wildlife geldt zes uur of meer als volle zon, drie tot zes uur als halfschaduw en minder dan drie uur als schaduw. De app gebruikt dezelfde grenzen.

Wil je het liever zelf natellen in de tuin, dan staat die methode in schaduw in je tuin meten.

Waarom rekent de app met 15 mei?

Omdat 15 mei de eerste dag is waarop elke bladverliezende boom uit de catalogus in blad staat. Rekende de app met de lente-equinox, dan stond diezelfde boom kaal en gaf hij geen schaduw. De schaduw waar je tuin in de zomer echt mee leeft, zou dan buiten beeld blijven. 15 mei is bovendien de voorzichtige lezing van het Nederlandse groeiseizoen.

Volgens het KNMI begint dat groeiseizoen zodra de etmaalgemiddelde temperatuur boven de vijf graden komt en daar tot 1 juli niet meer onder duikt. Dat moment ligt nu ruim drie weken vroeger dan rond 1900, en het seizoen eindigt ongeveer anderhalve week later. Half mei is daarmee een veilige ondergrens en geen scherpe datum.

15 mei heeft ruim een uur minder daglicht dan 21 juni, de langste dag van het jaar. De app past de grenzen van zes en drie uur bewust toe op die kortere dag. Een voorzichtige uitkomst is bruikbaarder dan een te gunstige. Reken zelf niets om.

Op het canvas werkt het anders. De tijdbalk staat standaard op 21 juni, 12:00 uur, en die is er om de schaduw te zien bewegen. Het zonurengetal is iets anders: een optelsom over een hele dag.

Wat de berekening niet ziet

De boom van je buren zit niet in de som. De engine rekent met één scène: de gebouwen uit 3DBAG, je erfgrens en alles wat je zelf tekent. Wat daarbuiten staat, werpt niets. Dat geldt ook voor de heg van de buren en voor een schuurtje dat te klein is voor de BAG.

De ondergrond is één vlak. Hoogteverschil en talud rekent de engine niet mee. Het weer telt evenmin: de zonstand is zuiver geometrisch berekend, dus een week regen verandert het getal niet.

Daarom is de uitkomst een bovengrens. Je tuin krijgt hoogstens dit aantal uren, en in de praktijk vaak minder. Gebruik het getal om plekken met elkaar te vergelijken, niet als belofte over één plek.

De geometrie zelf komt uit kadaster- en hoogtedata en is nauwkeurig tot op decimeters. Dat is de schaal waarop je de uitkomst leest. Voor een border is dat ruim genoeg. Voor het uitzetten van een fundering is het dat niet. De rest van de reeks over licht staat op het blog en in de categorie schaduw en zon.

Van getal naar plantkeuze

Een zonurengetal is pas iets waard als het je plantkeuze verandert. Lavendel staat in de catalogus als soort voor volle zon. Een blauwbladhosta staat er als soort voor halfschaduw en schaduw. Dat verschil is de grens van drie tot zes uur, toegepast op één vak van je eigen tuin.

Zet je een plant op een plek die te donker voor hem is, dan meldt de app dat. De omgekeerde waarschuwing, te veel zon, wordt wel berekend maar staat nog niet in de interface. Reken er dus niet op dat de app iets zegt over een plek die juist te fel is. Die kant beoordeel je voorlopig zelf, met het zonurengetal ernaast.

Het ontwerp zelf is gratis, en dat blijft zo. Er zit geen proefperiode achter en geen betaalmuur.

Je begint bij het adresveld op de homepage. Je typt je adres, de app haalt je perceel op en zet de gebouwen eromheen neer. Vanaf dat moment gaat het over jouw tuin en niet meer over een gemiddelde.