Tuin op het noorden: schaduwplanten per zonuur

Een tuin op het noorden ligt achter een huis dat tussen de middagzon en de tuin staat. In een rekenvoorbeeld met rijtjeshuizen en erfgrens krijgt de strook een meter achter het huis 0,0 uur zon. Brunnera, rode sluiervaren en klimop passen daar. De hosta wil meer licht. Tuinontwerp.app laat dat zien op een plan van je eigen perceel.

Die ene strook zegt niets over de rest van de tuin. Bij elke soort staat daarom het aantal uren waarbij hij past.

Hoeveel zon krijgt een tuin op het noorden?

Dat verschilt per plek. Drie rekenvoorbeelden van tuinontwerp.app laten het zien, allemaal voor 15 mei. Waarom die datum en hoe de app rekent, lees je in zonuren in je tuin berekenen uit kadasterdata.

Het eerste is kaal: één vrijstaand huis van zes meter hoog, zonder erfgrens en zonder buren. Een plek zes meter achter dat huis krijgt daar alle zon van die dag: ongeveer 15,5 uur, net zoveel als een leeg veld. Dat komt door de stand van de zon. Half mei komt ze op ten noorden van het oosten en gaat ze onder ten noorden van het westen. Alleen rond het middaguur wijst de schaduw van het huis recht naar het noorden. De rest van de dag schijnt de zon om de zijkanten van een los huis heen.

Een tuin is geen leeg veld. De app zet de erfgrens altijd neer als een wand van 1,8 meter, op elke zijde van het perceel. Juist de lage zon uit het noordoosten en noordwesten houdt die wand tegen. De twee andere rekenvoorbeelden laten zien wat dat kost. De rijtjeshuistuin ligt in een rij van zeven huizen van zes meter hoog, op een perceel van 5,5 meter breed. Het ruime perceel is twintig bij twintig meter, met één vrijstaand huis van zes meter.

Volle zon begint bij zes uur, schaduw ligt onder de drie uur. Met de erfgrens erbij liggen de twee plekken in de rijtjeshuistuin dus in de schaduw. De twee plekken op het ruime perceel liggen in de volle zon.

Welke schaduwplanten passen in een noordtuin?

Vier soorten uit de plantenlijst van de app staan op schaduw. De tabel zet ze naast drie plekken uit de rekenvoorbeelden: een en drie meter achter het rijtjeshuis, en acht meter achter het huis op het ruime perceel.

De app zet de blauwbladhosta ook op schaduw. De RHS, de Britse koninklijke tuinbouwvereniging, noemt voor hem alleen halfschaduw: drie tot zes uur zon. Geen van de twee plekken in de rijtjeshuistuin haalt dat. Zet de hosta dus waar je tuin tussen drie en zes uur haalt, en geef de donkerste strook aan brunnera, rode sluiervaren en klimop.

Brunnera 'Jack Frost' blijft met 0,4 meter laag en bloeit van april tot en met juni blauw. De rode sluiervaren wordt 0,6 meter en blijft het hele jaar groen. Klimop is de enige van de vier die de app op alle drie de banden zet.

Die plekken horen bij rekenvoorbeelden, niet bij jouw perceel. Tuinontwerp.app tekent je eigen noordtuin op schaal, met je perceelgrens en de gebouwen eromheen. Daarop rekent de app de zon uit op elke plek waar je een van deze soorten zet.

Waarom is de strook achter het huis in een smalle tuin zo donker?

In de rijtjeshuistuin komt dat door de erfgrens, niet door het huis. Het huis alleen laat die strook in de zon. De twee zijschuttingen van een perceel van 5,5 meter breed houden de lage ochtend- en avondzon tegen, en juist die zon liet het huis over. Op dat smalle perceel kost de achtergrens daardoor niets extra.

Voorbeeld, geen berekening: in een smalle noordtuin legt de erfgrens schaduw over de strook achter de deur en langs beide schuttingen. Hoe licht het verder naar achteren wordt, is in het rekenvoorbeeld niet gemeten.

Op het ruime perceel werkt het anders. Daar staan de zijschuttingen ver weg en is de achtergrens de wand die telt. Een halve meter voor die achtergrens is het ruim twee uur donkerder dan acht meter achter het huis. Op dat perceel wordt het achterin dus donkerder, niet lichter.

Voor je border betekent dat twee dingen. In de rijtjeshuistuin horen de schaduwplanten in de strook achter het huis. Of dat in jouw noordtuin net zo uitvalt, hangt af van de breedte van je perceel en van de gebouwen eromheen.

Hoeveel zon jouw strook krijgt, neem je dus niet over uit een rekenvoorbeeld. Je rekent het per plek uit, of je telt het zelf na op een zonnige dag. Hoe dat tellen gaat, staat in schaduw in je tuin meten. Het uitrekenen voor je eigen perceel doet de zonurencalculator, en zonuren in een tuin op het noorden zet de uren per afstand tot het huis in een tabel.

Wat zet je op de zonnige plekken van een noordtuin?

Een brede noordtuin, met de zijschuttingen ver van het huis, kan ook plekken met volle zon hebben. Op het ruime perceel ligt de plek acht meter achter het huis in de volle zon, ook met de erfgrens erbij.

Daar horen hosta en brunnera niet. De app zet ze allebei op halfschaduw en schaduw, dus zo'n plek is voor hen te zonnig. De app rekent dat verschil wel uit, maar meldt het nog niet. Alleen een plek die te donker is voor een plant krijgt een melding. Een hosta op een zonnige plek controleer je dus zelf, met het zonurengetal ernaast. In de plantenlijst van de app vraagt de hosta bovendien veel water.

De rode sluiervaren zit ertussenin. De app zet hem niet op zon, maar in grond die vochtig blijft, groeit hij daar wel. Kies de veilige kant en zet hem niet op de zonnige plek.

Klimop past op alle drie de plekken uit de rekenvoorbeelden. De app zet hem op zon, halfschaduw en schaduw. Klimop verdraagt opvallend veel schaduw en groeit ook goed in volle zon. Hij verbergt een kale muur of schuur, en geeft het hele jaar een groene achtergrond voor andere beplanting. Klimop is giftig. Wat dat betekent, staat in klimop: standplaats, snoeien en wat erop afkomt.

Een brede tuin op het noorden kan zo twee borders krijgen. Waar het onder de drie uur blijft, komt een schaduwborder met brunnera, rode sluiervaren en klimop, en de hosta krijgt de plekken tussen drie en zes uur. Waar het de zes uur haalt, komt een border voor volle zon. Een uitgewerkt voorbeeld voor dat zonnige deel, met ooievaarsbek en salie, staat in beplantingsplan maken. Meer over licht in de tuin vind je in de categorie schaduw en zon.

Je eigen tuin op het noorden ontwerpen

Je begint bij het adresveld onderaan deze pagina. Tuinontwerp.app tekent je perceel op schaal, uit de kadastrale kaart via PDOK, met de gebouwen uit 3DBAG eromheen. Jij zet er je borders en planten op, elke plant op zijn volgroeide breedte: brunnera, rode sluiervaren en klimop in de donkere strook, de hosta waar het lichter wordt. Bij elke plant zie je hoeveel uur zon die plek hoogstens krijgt, met je erfgrens meegeteld als wand van 1,8 meter. Zet je er een op een te donkere plek, dan meldt de app dat. Ontwerpen op je eigen perceel is gratis.

Bomen en heggen van de buren tellen niet mee. Het weer ook niet: de app rekent met de stand van de zon en niet met wolken. Volgens het KNMI scheen de zon in De Bilt in mei gemiddeld 217,5 uur, over de jaren 1991 tot en met 2020. Dat is 44,8 procent van de langst mogelijke tijd. Het getal van de app is dus een bovengrens: hoogstens zoveel zon, in de praktijk vaak minder. De geometrie komt uit kadaster- en hoogtedata en klopt op decimeters, niet op centimeters.

Zo weet je voordat je een plant koopt welke soort in welke strook van je eigen tuin komt.