Tuinkalender januari: welke klus op welke plek

Op de tuinkalender voor januari staan drie klussen. Appel en peer snoei je zolang ze in rust zijn. Bomen en hagen met blote wortel, dus zonder pot of kluit, plant je nu. En je bekijkt welke vaste vormen je tuin in de winter houdt. Kies de plek voor een nieuwe boom niet op het januarilicht.

In januari scheen de zon in De Bilt gemiddeld 66,6 uur, in mei 217,5 uur. Dat zijn de KNMI-gemiddelden over de jaren 1991 tot en met 2020. Het licht waarin je nu een plek beoordeelt, is dus niet het licht waarin de plant straks groeit.

Wat doe je in de tuin in januari?

Drie klussen horen in januari: snoeien, planten met blote wortel en kijken wat er in de winter overeind blijft. De hortensia en de buxus laat je juist met rust. De tabel geeft per klus wanneer, waar je op let en welke plek hij vraagt.

Twee kleinere klussen horen er ook bij:

• Blauweregen snoeien. Knip in januari of februari de zijtakken die je in de zomer hebt ingekort terug tot twee of drie knoppen.
• Vogels voer en water geven. Vernieuw bij vorst elke ochtend voor zonsopgang het voer en het water.

Het weer bepaalt welke dagen bruikbaar zijn. De KNMI-cijfers voor De Bilt tellen in januari gemiddeld 12,0 dagen waarop het onder nul zakt. Op 2,6 dagen blijft het de hele dag onder nul. In bevroren grond plant je niet, dus bewaar het planten voor een dag waarop de spade erin gaat.

Kun je een boom met blote wortel niet meteen kwijt, dan kuil je hem tijdelijk in: je legt de wortels in vochtige grond, drukt de grond aan en geeft water. Zo drogen ze niet uit tot je kunt planten.

Waarom kies je de plek niet op het januarilicht?

Omdat de schaduw in januari een andere is dan in de zomer. Een bladverliezende boom staat nu kaal en laat licht door. In mei zit zijn kroon vol en geeft hij schaduw.

Een plant in je ontwerp werpt daarom schaduw als kroon, in de maanden dat hij blad draagt. Een wintergroene plant doet dat het hele jaar. De zonuren rekent tuinontwerp.app uit voor 15 mei, en waarom juist die dag, lees je in zonuren in je tuin berekenen uit kadasterdata.

Waar plant je een boom met blote wortel?

Een fruitboom hoort in de volle zon, met ruimte om zijn takken uit te laten groeien. Welke plek zes uur haalt, hangt af van je perceel. In een rekenvoorbeeld met rijtjeshuizen houdt een plek drie meter achter het huis maar ongeveer 2,0 uur over, omdat de schuttingen de lage zon wegnemen. Hoe dat werkt, staat in tuin op het noorden: schaduwplanten per zonuur.

Denk bij een nieuwe boom ook aan wat hij zelf straks doet. Wat je nu als dun twijgje plant, groeit uit tot zijn volwassen maat. Zet hem op het plan van je eigen tuin, en hij staat daar op de breedte van een volgroeide plant, tussen je terras, je borders en de huizen eromheen. De schaduw van die kroon telt dan ook mee.

Voor het planten zelf gelden twee dingen. Zet de wortels ongeveer 30 minuten in water voor je plant. Planten kan van oktober tot april, zolang je de spade nog in de grond krijgt.

Snoeien in januari: welke plant wel, en welke niet?

Appel en peer snoei je nu, de hortensia niet. De wintersnoei van appel en peer hoort in de rustperiode: na de bladval en voordat de knoppen uitlopen.

Neem per keer niet te veel weg. Snoei je harder dan de gewone 10 tot 20 procent, dan groeien er veel rechtopgaande scheuten uit, de zogeheten waterloten.

Januari is ook het moment om die kroon te bekijken. Je ziet nu precies waar de takken staan. In mei zit daar blad aan, en dat blad geeft schaduw. Zet je in de buurt een nieuwe plant, kijk dan eerst wat die plek in het groeiseizoen krijgt.

De hortensia laat je met rust. Zijn uitgebloeide bollen beschermen de jonge knoppen eronder tegen vorst. In het vroege voorjaar knip je de stengel terug tot het eerste sterke paar knoppen onder de oude bloem.

Voor de plek van een hortensia verschillen de bronnen. De plantenlijst van de app zet Hydrangea macrophylla op halfschaduw en schaduw. De Britse RHS noemt volle zon en halfschaduw. Kies de band waarin beide elkaar vinden: halfschaduw.

Volle zon staat voor de hortensia niet in de plantenlijst van de app. Een waarschuwing krijg je op zo'n plek niet: de app meldt alleen een plek die te donker is. Een hortensia in de zon controleer je dus zelf.

Structuur beoordelen: wat staat er in januari nog overeind?

Wat in januari overeind staat, is de vaste structuur van je tuin: de schutting, de huizen eromheen en de wintergroene heesters. In het plan van je tuin tellen die het hele jaar mee. Een schutting die je tekent, de gebouwen uit 3DBAG en wintergroene planten geven in elk seizoen schaduw.

Buxus is daar het duidelijkste voorbeeld van. De app geeft hem blad in alle twaalf maanden, een hoogte van 1,0 meter en een kroon van 1,0 meter breed. Buxus past op elke plek: zon, halfschaduw en zelfs diepe schaduw. Staat hij in de volle zon, dan vraagt hij grond die vochtig blijft, anders verbrandt het blad.

Knippen doe je nu niet. Volgroeide buxus knip je in augustus, als de nieuwe scheuten stevig zijn geworden. Gele bladpunten in de winter komen meestal door de kou. Buxus is zeer giftig, vooral de schors en het blad, ook voor honden, katten en paarden.

Loop in januari één keer door de tuin en let op die vaste lijnen. Waar staan de bollen, de haag en de schutting? In een kale tuin zie je ze het scherpst. Schrijf ze op, want daar komt je nieuwe beplanting omheen. Meer over licht in de verschillende seizoenen vind je in de categorie seizoenen.

Je januariklussen op een plan van je eigen tuin

Leg de klussen van deze maand op een plan van je eigen tuin. Typ je adres in het adresveld onderaan deze pagina. Tuinontwerp.app zet je perceel op schaal neer, uit het kadaster via PDOK, met de gebouwen uit 3DBAG eromheen. Daarop teken je je terras en je borders, en zet je de fruitboom, de hortensia en de buxusbollen op de plekken die je in januari hebt gekozen. Tekenen op je eigen perceel kost niets.

Bij elke plant staat hoeveel zon die plek op 15 mei hoogstens krijgt. De bomen en heggen van de buren zitten niet in die berekening, het weer ook niet. Het getal is dus een bovengrens, en de maten kloppen op decimeters, niet op centimeters. Zo zie je voor de eerste plantdag of de fruitboom op zijn plek ruimte en licht genoeg heeft.