Erfafscheiding regels: 1 meter landelijk, 2 meter lokaal

De regels voor een erfafscheiding staan op twee plekken. Het Besluit bouwwerken leefomgeving maakt een schutting tot 1 meter landelijk vergunningvrij. De 2 meter achter je voorgevel staat in het omgevingsplan, en dat mag je gemeente aanpassen. Daar staan ook de tuinhuisregels: boven 3 meter hangt de nokhoogte af van de afstand tot je perceelgrens.

Sinds 1 januari 2024 brengt de Omgevingswet de regels voor de fysieke leefomgeving samen in één wet. Voor je tuin betekent dat twee bronnen: een landelijk besluit dat voor iedereen gelijk is, en een omgevingsplan dat per gemeente kan verschillen. Welke maat uit welke bron komt, bepaalt wie hem mag veranderen.

Welke erfafscheiding mag zonder vergunning?

Een erfafscheiding tot 1 meter mag overal zonder vergunning, behalve bij een monument. Tot 2 meter mag ook, maar alleen achter de lijn langs de voorkant van je huis. Die tweede regel staat niet in het landelijke besluit, maar in de bruidsschat: het tijdelijke deel van het omgevingsplan.

De 2-meterregel heeft drie voorwaarden. De schutting is niet hoger dan 2 meter. Hij staat op een erf waar al een hoofdgebouw staat waar hij bij hoort. En hij staat achter de lijn die langs de voorkant van dat hoofdgebouw loopt, en vanaf daar evenwijdig aan het openbaar toegankelijk gebied ernaast.

Voor een tussenwoning is de voorgevel die lijn. Op een hoekperceel is het anders. Medio 2024 kwam er een Vangnetregeling, en sindsdien gaat de lijn langs de voorgevel en daarna langs de zijgevel mee de hoek om. De zijtuin tussen je zijgevel en de straat ligt dan vóór de lijn, en daar geldt de 2 meter dus niet.

Vergunningvrij betekent niet dat alles mag. Een schutting moet ook voldoen aan de bouwregels van je gemeente. Staat hij precies op de erfgrens, dan is hij van jou en je buur samen. Overleg dus voordat je bouwt.

Hoe hoog mag een tuinhuis zonder vergunning?

Verder dan 4 meter van het oorspronkelijke huis mag een tuinhuis altijd 3 meter hoog zijn. Hoger kan tot 5 meter, maar alleen met een schuin dak en een nok die op afstand van je perceelgrens blijft. Binnen 4 meter van het huis ligt de grens lager. Het tuinhuis komt dan niet boven 5 meter, niet boven 0,3 meter boven de vloer van de tweede bouwlaag en niet boven het huis zelf. Die hoogteregels staan in artikel 22.36 van de bruidsschat. Artikel 22.27 zegt daarnaast waar het tuinhuis mag staan.

De ruimtelijke voorwaarden uit artikel 22.27 zijn deze. Het tuinhuis staat op de grond, in het achtererfgebied: het deel van je erf vanaf 1 meter achter de voorkant van het huis. Van openbaar toegankelijk gebied blijft het meer dan 1 meter af, en het is niet hoger dan 5 meter. Er is geen verblijfsgebied op de tweede bouwlaag en geen dakterras of balkon.

Wil je hoger dan 3 meter, dan gelden drie extra eisen. Het dak heeft twee of meer schuine dakvlakken met een helling van hoogstens 55 graden. De dakvoet ligt niet hoger dan 3 meter. En de nok blijft onder deze formule:

maximale nokhoogte = (afstand van de nok tot de perceelsgrens × 0,47) + 3 meter

Een rekenvoorbeeld: een nok op 3 meter van de grens mag 4,41 meter hoog zijn. Staat de nok op 1 meter van de grens, dan komt dezelfde formule uit op 3,47 meter. De bovengrens van 5 meter geldt altijd.

Daarnaast telt de oppervlakte van alle bijgebouwen en aanbouwen samen. De maat daarvoor is het bebouwingsgebied: het achtererfgebied plus de grond onder de aanbouwen aan het huis.

Heb je al een aanbouw, dan gaat die van het maximum af. Bij een bebouwingsgebied van 80 m² mag je in totaal 40 m² bebouwen.

Voor de nokformule heb je één maat nodig die niet op je bouwtekening staat: de afstand tot je perceelgrens. Op een plan van je eigen perceel in tuinontwerp.app staat die grens klaar zodra je je adres invoert, en zet je het tuinhuis er op schaal bij.

Wijkt jouw gemeente af van de landelijke regels?

Dat kan, maar de landelijke ondergrens blijft staan. De bouwwerken uit artikel 2.29 van het Bbl blijven vergunningvrij, dus ook de erfafscheiding tot 1 meter. De gemeente kan wel de regels van de bruidsschat in het omgevingsplan wijzigen, en daarmee de 2 meter voor schuttingen en de regels voor tuinhuizen.

Wat jouw gemeente heeft gewijzigd, staat in geen enkele landelijke tabel. Je leest het alleen in het omgevingsplan voor jouw plek. Een tabel met 2 meter op een andere website zegt dus niets over jouw straat.

Ook oude bestemmingsplannen tellen nog mee. Ze zijn juridisch onderdeel geworden van het tijdelijke deel van het omgevingsplan. Gemeenten hebben tot 1 januari 2032 om ze te verwerken. Tot die tijd kan een regel voor jouw straat dus in een oud bestemmingsplan staan, en niet in een nieuw document.

Zo zoek je het op in het Omgevingsloket:

1. Open Regels op de kaart en kies de plek van je tuin op de kaart.
2. Open het omgevingsplan van je gemeente en zoek op "erfafscheiding" en "bijbehorend bouwwerk".
3. Kijk ook bij de bestemmingsplannen die op die plek nog gelden.
4. Check daarna in het Omgevingsloket of je voor je eigen plan een vergunning of een melding nodig hebt.

Vind je in het omgevingsplan niets dat afwijkt, dan gelden de standaardregels uit de bruidsschat. Twijfel je over een hoekperceel of een monument, vraag het dan aan je gemeente voordat je bestelt.

Waar ligt de perceelgrens waar die maten van uitgaan?

Op de kadastrale kaart, met een marge. Het Kadaster geeft per grens aan hoe nauwkeurig de getekende lijn is. Hoe dat werkt en hoe je je perceel zelf opvraagt, staat in kadaster perceel ophalen via PDOK. Voor de regels hierboven betekent het dit: de kaartgrens is goed genoeg om je tuin in te delen, maar niet om een schutting precies op de grens te zetten.

De marge telt vooral bij de nokformule. In die formule kost elke 10 centimeter minder afstand bijna 5 centimeter nokhoogte. Bij een grens met label D, met een marge van 40 centimeter, is dat bijna 19 centimeter. Plan je nok dus met ruimte. Kies je voor een tuinhuis van 3 meter of lager, dan speelt de afstand tot de grens in de formule geen rol.

Naast de bouwregels geldt het burenrecht, en dat rekent ook vanaf de grens. Artikel 5:42 van het Burgerlijk Wetboek zet een boom minstens twee meter van de grens, gemeten vanaf het midden van de stam. Voor heesters en heggen is dat een halve meter. Een verordening of plaatselijke gewoonte kan een kleinere afstand toestaan, en met toestemming van je buur mag het ook dichterbij.

Een heg die niet hoger wordt dan de scheidsmuur tussen de erven, kan je buur op grond van hetzelfde artikel niet laten weghalen. Wil je een groene erfafscheiding tot op de grens, maak dan afspraken met je buur op papier.

Je schutting en tuinhuis intekenen op je eigen perceel

Tuinontwerp.app zet je perceel op schaal neer, met de grens zoals het Kadaster hem via PDOK levert en de gebouwen uit de BAG met hun hoogtes uit 3DBAG eromheen. Daarop teken je je schutting langs die lijn, zet je het tuinhuis op de plek die je kiest en richt je de rest in met terras, borders en planten. Een getekende schutting telt in de app standaard als 1,8 meter hoog, een berging als 2,5 meter. De erfgrens zelf rekent de app altijd mee als wand van 1,8 meter.

Die hoogtes zijn rekenwaarden voor de schaduw. De app toetst geen vergunningsregels en leest je omgevingsplan niet. Wat een schutting aan zon kost in een smalle tuin, staat in tuin op het noorden: schaduwplanten per zonuur. Meer over het indelen van je tuin vind je in de categorie tuinontwerp.

Je perceel laden en er je schutting op tekenen kost niets. Begin bij het adresveld onderaan deze pagina. Haal de maten voor je schutting en tuinhuis uit Regels op de kaart, en teken ze daarna op je eigen perceel.