Koningsvaren

Koningsvaren (Osmunda regalis) is een grote inheemse varen voor een natte plek in halfschaduw. In een tuin wordt de pol 1 tot 2,5 meter hoog. Het lichtgroene blad is dubbel geveerd, met grote, losse blaadjes. In de zomer dragen sommige bladeren aan de top een roestbruine pluim met sporen.

In het kort

Blad

april t/m oktober

Bloei

geen opvallende bloei

Vrucht

geen opvallende vruchten

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin bij het blad. Langs de steel staan zijtakken, en aan elke zijtak zitten twee rijen blaadjes. Die blaadjes zijn vrij groot en langwerpig, met een stompe top. De rand is heel fijn gezaagd, en aan de voet zit een klein lobje. In het voorjaar rolt een jong blad zich lang en langzaam uit, als een vioolkrul.

Sommige bladeren dragen aan de top geen groene blaadjes, maar een roestbruine pluim vol sporen. Vroeger waren die pluimen gewild bij bloembinders. Onder in de pol steekt de wortelstok soms als een korte, bijna houtige stam boven de grond uit.

Er bestaat ook een kweekvorm, 'Purpurascens'. Het jonge blad daarvan is rood tot paars, en de stelen blijven paars. Wil je de wilde varen, kies dan een koningsvaren zonder kweeknaam. De meeste andere grote varens hebben bruine schubjes op de steel en vliesjes over de sporen. Koningsvaren heeft geen van beide.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Koningsvaren staat het liefst in halfschaduw: 3 tot 6 uur directe zon per dag rond midzomer. De grond is vochtig tot nat, rijk aan humus en liefst zuur. Zand, leem en veen zijn alle drie goed. In het wild groeit de varen in natte bossen, langs beschaduwde slootkanten en in veenmoerassen.

Twee tuinplekken passen slecht bij deze varen:

• Een voortuin op zand die in de zomer uitdroogt. De wortels willen grond die altijd vochtig blijft.
• Een zonnige plek waar je in droge weken geen water geeft. Volle zon verdraagt deze varen alleen met natte voeten.

In de winter sterft het blad boven de grond af. Tot je het in het voorjaar wegknipt, ligt er een bruine hoop dood blad over de voet.

JuliJanuariDezelfde border in juli en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Of er in jouw border plek is voor zo'n pol, zie je in de app op een plan van je eigen perceel. De app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Kwekerijen verkopen koningsvaren in een pot. Plant hem in de herfst of in het voorjaar, want dan slaat een varen het best aan. Geef het eerste jaar geregeld water. Richt de gieter op de wortels, niet op het blad of het hart van de pol.

Houd zo'n meter tussen twee planten. Op plantdag lijkt dat veel te ruim, want het plantje uit de pot is nog klein. Een volgroeide pol vult die ruimte wel.

Veel vogelsoorten broeden van maart tot en met juli, een deel zelfs tot in augustus. Knip je in die maanden, kijk dan eerst tussen het blad of er een nest zit.

Wat als het misgaat?

De bladranden worden bruin en droog. De grond is te droog. Geef water op de wortels, en leg in het voorjaar een laag compost rond de voet.

Er komen geen bloemen. Dat klopt: een varen vormt geen zaad maar sporen. Bloemen krijgt koningsvaren dus nooit, ook niet op een zonnige plek.

In de herfst kleurt al het blad roodbruin. Dat hoort bij deze varen en is geen ziekte. Laat het staan tot het vroege voorjaar.

De plant blijft de eerste jaren klein. Koningsvaren groeit langzaam. Zorg vooral dat de grond nooit uitdroogt.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Nectar of stuifmeel voor bijen en vlinders heeft koningsvaren niet. Bij Bleskensgraaf zijn eens twee rupsen van de grote beer, een nachtvlinder, op koningsvaren gevonden. De rups van de grote beer eet van veel verschillende planten.

Een vogelsoort die op koningsvaren is aangewezen, is niet beschreven.

Giftig of eetbaar?

Van koningsvaren zijn geen vergiftigingen gemeld. Een aantal andere varens bevat wel stoffen die bij eten schadelijk zijn. Een gebruik als voedsel is niet bekend.