Lelietje-van-dalen

Lelietje-van-dalen (Convallaria majalis) is een inheemse vaste plant van 15 tot 30 centimeter. Onder de grond kruipen dunne wortelstokken, en zo groeit er een mat. In mei en juni hangen er witte, geurende klokjes aan een steel. De plant wil halfschaduw of schaduw en vochtige, humusrijke grond. Alle delen zijn giftig.

In het kort

Blad

april t/m september

Bloei

mei t/m juni

Vrucht

september t/m oktober

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin bij het blad. Elke plant heeft meestal twee bladeren, elliptisch tot langwerpig en spits. De rand is glad en het groen heeft een blauwige gloed. De steel van het ene blad zit om die van het andere heen. Zo lijkt het paar op één stengel.

Naast het blad staat een kale, driekantige bloeistengel. Daaraan hangt een tros van vier tot negen witte klokjes, allemaal naar één kant. Elk klokje is 0,8 tot 1 centimeter lang en hangt aan een gebogen steeltje. Aan de rand krullen zes kleine slippen om. De bloemen geuren aangenaam. In de herfst volgen ronde, rode bessen met twee blauwachtige zaden.

Let op daslook. Voor de bloei lijkt dat blad sterk op dat van lelietje-van-dalen. Wrijf een blad fijn tussen je vingers: daslook ruikt sterk naar ui en knoflook. In bloei is het verschil ook te zien. Daslook draagt witte sterretjes in een los, bolvormig scherm, geen hangende klokjes.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Een plek in halfschaduw, met rond midzomer drie tot zes uur directe zon per dag, is voor deze plant genoeg. Een plek met nog minder zon mag ook. De grond mag matig droog tot matig vochtig zijn, liefst met veel humus. In het wild staat de plant in loofbossen, duinbossen, struwelen en brede houtwallen.

Op deze plekken heeft de plant het moeilijk:

• Een hete, droge strook in de volle zon. Hitte en droogte laten het blad verschroeien, en delen van de mat sterven af.
• Harde, aangestampte grond, zoals langs een pad waar je vaak loopt. Op verdichte, droge grond houdt de plant het slecht vol.
• Vlak naast lage vaste planten die je wilt houden. De wortelstokken kruipen onder de grond door en verdringen ze.

In de winter is van lelietje-van-dalen niets boven de grond te zien. In het vroege voorjaar komt het blad weer op, als de bomen nog kaal zijn.

MeiJanuariDezelfde border in mei en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Waar zo'n mat in jouw tuin ruimte heeft, zie je op een plan van je eigen perceel, op schaal en met de gebouwen eromheen.

Planten en verzorgen

Je koopt lelietje-van-dalen als kale wortelstok of als plant in een pot. Een kale wortelstok is een stuk wortel zonder aarde, met een groeipunt eraan. Dat is de goedkoopste manier. Wortelstokken plant je van augustus tot december, of in februari en maart. Leg ze plat in de grond, zo'n 3 centimeter diep. Een plant in een pot kan ook buiten die maanden de grond in.

Zet de planten zo'n 30 centimeter uit elkaar, dat is 11 tot 12 per vierkante meter. Op de plantdag zie je dan vooral kale grond. Elk jaar kruipen de wortelstokken verder, en zo sluit de mat vanzelf. Geef de eerste zomer water als het lang droog is.

Snoeien hoeft niet. Strooi in de herfst wel een laagje bladaarde over de mat. Wil je meer planten, steek dan in de herfst een stuk van de mat af. Dat stuk plant je ergens anders weer in.

Wat als het misgaat?

Het blad krijgt bruine vlekken. Dat zijn bladvlekken of grauwe schimmel, twee schimmelziektes. Haal het ergste blad weg.

In de zomer verschroeit het blad. De plek is te heet of te droog. Geef water en werk compost door de grond, dan houdt die meer vocht vast. Kwijnt de mat al jaren, verplant hem dan naar een schaduwrijker plek.

Eind zomer wordt het blad geel. Dat hoort erbij. Tegen de tijd dat de bessen rijp zijn, is het blad meestal al aan het verwelken.

Er komen geen rode bessen. Ook dat is gewoon. Lang niet elke plant vormt vruchten. Bessen komen vooral als er genetisch verschillende planten bij elkaar staan.

De mat groeit de border in. De wortelstokken kunnen andere planten verdringen. Steek in het voorjaar de uitlopers af met een scherpe schop.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Een vaste band met een bij, vlinder of vogel met naam is voor deze plant niet goed beschreven. Wat de bloemen bieden, is nectar en stuifmeel.

Muizen en andere knaagdieren eten de bessen wel, met een voorkeur voor de zaden. Onder een heg die je voor vogels plant, is lelietje-van-dalen een van de aangeraden bodembedekkers.

Giftig of eetbaar?

Lelietje-van-dalen is een zeer giftige plant. Alle delen bevatten stoffen die de maag irriteren en op het hart werken. Het gaat om een twintigtal hartglycosiden. Na het eten komen braken, diarree en buikpijn het vaakst voor. Een grote hoeveelheid kan de pols vertragen en de bloeddruk laten dalen. Voor huisdieren is de plant ook schadelijk. Geen enkel deel is eetbaar.