Pastinaak

Pastinaak (Pastinaca sativa) is een inheemse, tweejarige plant uit de schermbloemenfamilie. Het eerste jaar maakt de plant alleen blad en een lange penwortel. In het tweede jaar volgt een stengel van 60 centimeter tot 1,2 meter. Daarop bloeien van juli tot september platte, gele schermen. De soort wil zon en een vochtige, kalkrijke grond.

In het kort

Blad

maart t/m oktober

Bloei

juli t/m september

Vrucht

augustus t/m oktober

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin bij het blad. Dat is geelgroen en enkel of soms dubbel geveerd. Aan één steel zitten 5 tot 11 eironde deelblaadjes, gelobd en grof getand. De bovenkant glanst vaak.

De bloeistengel staat rechtop. Die is kantig, gegroefd en kort behaard. De hele plant heeft een duidelijke eigen geur.

Bovenaan staan platte schermen op 5 tot 20 lange steeltjes. De gele bloempjes zijn maar anderhalve millimeter groot. Hun kroonblaadjes krullen aan de top naar binnen. Daarna komen platte, eivormige vruchten van 5 tot 8 millimeter, met een smalle vleugel.

Let op venkel, die ook gele schermen heeft. Venkel heeft heel fijn blad, zo dun als draad. Pastinaak heeft brede, getande deelblaadjes. Soms zie je brandpastinaak op braakliggende grond, een ondersoort. Bij die plant is de stengel onderaan weinig of niet gegroefd.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Pastinaak groeit het best in de volle zon: meer dan zes uur directe zon per dag rond midzomer. Met drie tot zes uur, halfschaduw, lukt het ook. In het wild staat pastinaak in bermen, op dijken, in ruigten en in vochtig hooiland.

Drie plekken in een tuin passen slecht:

• Een border die je net hebt bemest. Verse mest of compost laat de penwortel vertakken.
• Zware, vaste grond vol stenen. De lange penwortel komt daar moeilijk doorheen. Maak de grond eerst los.
• Pal langs een smal pad. Loop je er in de zomer met blote armen of benen langs, dan kun je het sap op je huid krijgen.

In januari staat er na de bloei alleen een droge, strokleurige stengel met lege schermen.

JuliJanuariDezelfde border in juli en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Een plek uit de buurt van het pad zoek je in de app, op een plan van je eigen perceel. Dat perceel komt op schaal uit het Kadaster, met de huizen van de buren erbij.

Planten en verzorgen

Zaai pastinaak in maart, april of begin mei direct op de plek, een centimeter diep. Een jong plantje van de kwekerij kan ook. Laat tussen twee planten zo'n 50 centimeter vrij, want zo breed kan één plant worden. Op de dag van zaaien oogt dat als een lege plek. Die ruimte heeft de bloeistengel in het tweede jaar nodig. Geef in droge weken water, tot de jonge planten goed staan.

Meer snoeiwerk vraagt pastinaak niet. Draag wel handschoenen als je aan de plant werkt, zeker op een zonnige dag.

Veel vogelsoorten broeden van maart tot en met juli. Veel soorten hebben meer dan één broedsel en gaan door tot in augustus. Kijk in die maanden dus eerst rond voordat je een stengel weghaalt.

Wat als het misgaat?

Er komen geen bloemen. In het eerste jaar is dat normaal. Wil je elke zomer bloei, zaai dan elk jaar opnieuw.

De plant gaat na de bloei dood. Dat hoort erbij en is geen ziekte. Laat de dode stengel staan tot de winter.

Er komt niets op na het zaaien. Pastinaak kiemt traag: de kiemplantjes verschijnen pas na 14 tot 30 dagen. Oud zaad kiemt slecht, dus koop elk jaar vers zaad.

Er zitten gangen of bruine plekken in de wortel. Dat zijn maden van de wortelvlieg, of pastinaakkanker, een ziekte van de wortel. Vooral in de moestuin is dat een probleem, omdat je daar de wortel oogst.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Pastinaak is een waardplant van de koninginnenpage, een dagvlinder. De rups eet vooral van peen en van andere schermbloemen. De koninginnenpage vliegt in twee generaties, van eind april tot half september. In Nederland is de vlinder vrij schaars en je ziet hem vooral in de zuidelijke helft.

Ook de schermbloemdwergspanner, een nachtvlinder, leeft op pastinaak. De rups van de schermbloemdwergspanner eet van half mei tot oktober van de bloemen en de vruchten. Deze nachtvlinder is vrij algemeen, verspreid over het hele land.

Welke vogels iets aan pastinaak hebben, is niet goed beschreven.

Giftig of eetbaar?

Pastinaak is licht giftig, voor de huid. Het sap maakt de huid gevoelig voor zonlicht. Komt het sap op je huid en schijnt daarna de zon erop, dan kan de huid ontsteken. Niet iedereen reageert zo.