Koningskaars

Koningskaars (Verbascum thapsus) is een inheemse, tweejarige plant. Het eerste jaar maakt hij een rozet van zachte, wollige bladeren. In het tweede jaar volgt één rechte stengel van 0,3 tot 2 meter. Daaraan bloeien van juli tot oktober lichtgele bloemen. Koningskaars wil volle zon en droge grond die water goed doorlaat.

In het kort

Blad

het hele jaar

Bloei

juli t/m oktober

Vrucht

augustus t/m februari

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Het eerste jaar zie je alleen een rozet: een krans van bladeren vlak op de grond. Die bladeren zijn langwerpig tot eirond, met een zwak gekartelde rand. Ze zijn dicht wollig behaard en worden tot 40 centimeter lang. Van dichtbij lijkt het blad op dat van ezelsoor, een grijze tuinplant.

In het tweede jaar groeit er één rechte stengel uit het midden. Onderaan is die stengel niet vertakt, en hij is grijs of wit van de wol. De bladeren aan de stengel hebben geen steel. Het blad loopt een stuk langs de stengel door naar beneden.

Bovenaan zit een dichte top vol wollige knoppen. Daartussen gaan de bloemen na elkaar open. Ze zijn lichtgeel, trechtervormig en 1,2 tot 2,5 centimeter groot. Kijk in het hart van een bloem. Drie van de vijf meeldraden, de draadjes met het stuifmeel, dragen witte wolharen. Na de bloei volgen kleine doosvruchten: droge, ronde vruchtjes die openspringen.

Een verwante soort is stalkaars. Die heeft grotere, vrij vlakke bloemen van 3 tot 5 centimeter. De twee soorten kruisen soms met elkaar.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Zet koningskaars op de zonnigste plek van je tuin. Volle zon betekent meer dan zes uur directe zon per dag rond midzomer. De grond mag droog en arm zijn, als het water er maar snel in wegzakt. Kalk in de bodem is geen probleem. In het wild staat koningskaars op zonnige, open plekken: zandige bermen, duinpaden en spoorbermen.

Kies koningskaars niet voor deze twee plekken:

• Onder een boom of een grote struik. Schaduw verdraagt koningskaars slecht.
• Natte klei of een laag stuk dat drassig blijft. Natte grond verdraagt de plant ook slecht. De wortels willen dat regen snel wegzakt.

In de winter zie je twee dingen. De rozetten van jonge planten blijven grijsgroen. Van planten die al gebloeid hebben, blijft de bruine stengel vaak de hele herfst en winter rechtop staan.

Een jonge plant uit de kwekerij is klein, maar groeit in de breedte flink uit. Op een plan van je eigen kavel zet je de planten op hun plek, met de huizen eromheen op schaal. De app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Zaaien kan in het voorjaar. Je kunt ook een jonge plant in een kleine pot kopen. Geef elke plant zo'n 50 centimeter ruimte, zo breed wordt een volgroeide plant. Op de plantdag oogt dat ruim. Mest is niet nodig: koningskaars groeit goed op arme grond, ook als die droog is.

Snoeien hoeft niet. Na de bloei kies je wel wat er met de stengel gebeurt.

Van maart tot en met juli broeden veel vogels. Knip je in die maanden, kijk dan eerst of er in de border rondom een nest zit.

Laat je de stengel staan, dan zaait koningskaars zich vanzelf uit. Dat zaad kan jaren in de grond wachten, langer dan vijf jaar.

Wat als het misgaat?

Het eerste jaar komt er geen bloem. Dat is normaal. Koningskaars maakt het eerste jaar alleen een rozet en bloeit pas in het tweede jaar.

Na de bloei sterft de plant af. Ook dat hoort erbij, want koningskaars is tweejarig. Een enkele plant leeft wat langer.

Het blad zit vol gaten. Meestal zijn dat rupsen die van het blad eten. Knip het ergste blad weg als het je stoort.

Er ligt een wit poeder op het blad. Dat is meeldauw, een schimmel. Knip aangetaste delen snel weg. Ruim in de herfst het gevallen blad op, dan komt de schimmel minder terug.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Welke insecten en vogels in Nederland juist op koningskaars afkomen, is per soort niet goed beschreven. Wat de plant zeker biedt, is stuifmeel voor bijen in de zomer.

Giftig of eetbaar?

Koningskaars staat bekend als weinig of niet giftig. Dat maakt de plant nog niet eetbaar. De fijne haartjes op het blad kunnen wel irriteren.