Gelderse roos

Gelderse roos (Viburnum opulus) is een inheemse struik van 1,5 tot 3 meter hoog. In mei en juni bloeit hij met platte witte bloemschermen. Daarna komen rode bessen, die tot in februari blijven hangen. Hij wil zon of halfschaduw en een grond die vochtig blijft.

In het kort

Blad

april t/m oktober

Bloei

mei t/m juni

Vrucht

augustus t/m februari

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Kijk eerst naar het blad. Het heeft drie tot vijf lobben en een getande rand, een beetje zoals een esdoornblad. Het wordt tot 12 centimeter groot. De takken zijn grijs en kaal.

De bloem is een platte schijf van 5 tot 10 centimeter breed. In het midden zitten kleine bloemetjes. Daaromheen staat een krans van grotere witte bloemen. Die buitenste bloemen maken geen zaad. Ze zijn er alleen om insecten te lokken.

Let op de sneeuwbal uit het tuincentrum. Dat is dezelfde soort, maar dan gekweekt met ronde bloemballen. Hij bloeit uitbundig en krijgt nooit bessen. Wil je bessen voor de vogels, koop dan de wilde vorm.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Geef hem zon of halfschaduw. Reken op minstens 3 uur directe zon per dag in de zomer. De grond telt zwaarder dan het licht. Hij groeit van nature langs bosranden en waterkanten, dus hij wil een grond die vochtig blijft. Leem en klei zijn goed. Zand kan ook, als je er compost door mengt.

Drie plekken passen slecht bij deze struik:

• Een voortuin op droog zand. Zijn wortels zitten ondiep en halen het water niet.
• Een smalle border langs de schutting. Hij wordt 2,5 meter breed. In een border van een meter hangt hij over het pad.
• Zeeklei, pure veengrond of sterk zure grond. Die grond mijdt hij. Kies daar een andere struik.

In de winter staat hij kaal, soms nog met trossen rode bessen. Zet er daarom iets voor dat groen blijft.

MeiJanuariDezelfde border in mei en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Hij past ook in een losse haag met andere struiken die bloeien en bessen dragen. Of een struik van 2,5 meter in jouw border past, zie je pas op een tekening van je eigen tuin.

Planten en verzorgen

Plant hem in de herfst, zolang het niet vriest. Dan kan hij wortelen voor het voorjaar. Jonge struiken met kale wortel zijn het goedkoopst. Een struik in een pot kost meer, maar die kun je het hele jaar planten.

Maak een ruim plantgat en meng compost door de grond. Zet losse struiken 2,5 meter uit elkaar. Dat lijkt op plantdag veel te ruim. Over een paar jaar klopt het precies. Voor een haag zet je 4 planten per meter. Hoe je zo'n afstand voor je hele tuin uitwerkt, lees je in een beplantingsplan maken.

Geef de eerste zomers water in droge weken. Een laag compost of blad over de wortels houdt de grond vochtig. Mest heeft hij niet nodig.

Kijk altijd eerst of er een nest in zit. Veel vogels broeden van maart tot en met juli. Zit er een nest, wacht dan tot de jongen zijn uitgevlogen.

Wat als het misgaat?

Het blad zit vol gaatjes. Dat is het sneeuwbalhaantje, een kevertje dat alleen op deze struiken leeft. De larven eten in april en mei van het jonge blad. Soms blijven alleen de nerven over. Vanaf augustus legt de kever zijn eitjes in holtes in jonge twijgen. Daar komen in het voorjaar de nieuwe larven uit.

De bladeren aan de toppen krullen om. Dat is bladluis. De zwarte bonenluis overwintert op de Gelderse roos. In april vliegt hij vanzelf weg, naar tuinbonen en andere zomerplanten. Je hoeft er niets aan te doen.

Hij bloeit niet. Meestal is hij te hard gesnoeid. Wie alle takken in één keer wegknipt, wacht 2 jaar op nieuwe bloemen. Snoei daarom elk jaar een klein deel.

Het blad hangt slap in de zomer. De grond is te droog. Geef een flinke plens water en leg een laag compost over de wortels.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De bessen zijn wintervoer. In de herfst smaken ze bitter, dus vogels laten ze hangen. Na een flinke vorst eten goudvinken, kramsvogels, koperwieken en pestvogels ze alsnog. De pestvogel is een zeldzame wintergast uit het noorden. Met deze struik maak je dus kans op bijzonder bezoek.

Op de bloemen komen zweefvliegen, kevers en vlinders af. Ze vinden er nectar en stuifmeel. Welke soorten dat precies zijn, is voor deze struik niet goed beschreven.

Giftig of eetbaar?

De Gelderse roos is licht giftig. Dat geldt voor de bessen, de bast en het blad. De rauwe bessen smaken zuur en bitter. In grote hoeveelheden zijn ze licht giftig.