Gele lis

Gele lis (Iris pseudacorus) is een inheemse oeverplant voor natte grond en ondiep water. De pol wordt 40 tot 120 centimeter hoog, met stijf, zwaardvormig blad. Van mei tot juli bloeien er grote gele bloemen boven het blad. De plant staat graag in de zon of in halfschaduw, en langs Nederlandse sloten is hij algemeen.

In het kort

Blad

maart t/m november

Bloei

mei t/m juli

Vrucht

juli t/m oktober

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Het blad staat rechtop in platte waaiers. Elk blad is lang, smal en zwaardvormig, 1 tot 3 centimeter breed. De kleur is iets blauwachtig groen, met een dikke nerf in het midden. Onderaan kleuren de bladeren paarsig.

De bloemen zijn zwavelgeel en zo'n 10 centimeter breed. Aan de top van een ronde, vertakte stengel staan er twee of drie bij elkaar. De drie brede buitenste bloemblaadjes zijn 4 tot 8 centimeter lang, met bruine adertjes in het hart. De drie binnenste zijn smal en veel korter.

Na de bloei volgt een stompe, driekantige zaaddoos van 4 tot 5 centimeter. Daarin liggen drie rijen gladde, platte, bruine zaden.

Kalmoes groeit op dezelfde soort oevers en heeft bijna hetzelfde blad. Het kalmoesblad is vaak gegolfd. Kneus je het, dan ruik je de kruidige geur van Deventer koek. Kalmoes bloeit met een kolf vol bloemetjes, met blaadjes van maar 2 tot 3 millimeter. Er bestaat ook 'Variegata', een kweekvorm met geel-wit gestreept blad.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Gele lis wil zon of halfschaduw. Halfschaduw is hier een plek met drie tot zes uur directe zon rond midzomer. De grond is nat en matig voedselrijk tot voedselrijk. Ondiep water mag ook, als het stilstaat of zwak stroomt. In het wild groeit de plant langs sloten, beken, rivieren en plassen.

Op deze plekken wordt het geen succes:

• Een droge border of een zandige voortuin. Zonder natte voeten krijgt de plant te weinig water.
• Een kleine vijver die je aan zijn lot overlaat. De wortelstok kruipt en vertakt. Zo schuift één pol steeds verder langs de oever.
• Het diepe deel van de vijver. Kwekers noemen meestal hooguit 20 centimeter water boven de pot.

In de herfst sterft het blad af. In januari ligt er van de hoge pol alleen nog een lage bult bruin, geknakt blad.

MeiJanuariDezelfde vijverrand in mei en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Leg je eigen perceel op schaal in de app, dan zie je of er langs je vijver ruimte is voor zo'n brede pol. De app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Kwekers verkopen de wilde soort meestal als jonge plant in een klein kweekpotje. In dat potje kan hij niet blijven. Zet hem over in een vijvermand met vijveraarde, of plant hem direct in de natte oeverzone. Een stuk van een bestaande pol plant je van midzomer tot de vroege herfst, meteen na het delen.

Houd een meter tussen twee planten, de smalle kant van de breedte in de tabel. Op plantdag oogt dat kaal, want een jong plantje is een handvol sprieten. De kruipende wortelstok vult die ruimte vanzelf. In of aan een vijver hoef je niet te gieten. Staat de plant in een natte border, houd de grond dan nat, zeker in de vroege zomer.

Het broedseizoen loopt voor veel vogels van maart tot en met juli. Soorten met een tweede leg, zoals de meerkoet en de wilde eend, gaan door tot in augustus. Kijk dus tussen de stengels voordat je in juli gaat knippen.

Wat als het misgaat?

Het blad wordt in de zomer bruin en slap. De plant staat te droog. Gele lis hoort op natte grond of in ondiep water. Verplaats de pol naar de rand van de vijver.

Er komen geen bloemen. Voor gele lis is geen vaste oorzaak beschreven.

De pol duwt andere oeverplanten weg. Dat doet de kruipende wortelstok. Steek tussen midzomer en de vroege herfst een deel af. Draag daarbij handschoenen.

Er zitten gaten in het blad. Slakken en huisjesslakken eten er soms van. Raap ze op een vochtige avond weg.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De rups van de gele lis-boorder, een nachtvlinder, leeft in de stengel en de wortel van gele lis en galigaan. De vlinder vliegt van eind juni tot begin oktober. 's Nachts komt hij op licht af.

Ook de rups van de aardappelstengelboorder eet van gele lis, naast onder meer zuring, brandnetel en aardappel. Deze zeer algemene nachtvlinder vliegt van begin juli tot begin november.

Voor vogels werkt de plant anders. Een dichte rand gele lis om de vijver maakt het een reiger lastig om er vis te vangen.

Giftig of eetbaar?

Gele lis is licht giftig. Het blad en vooral de wortelstok bevatten een irriterende harsachtige stof. Wie ervan eet, kan flinke maag- en darmklachten krijgen.

Bij sommige mensen irriteert de plant de huid. Voor huisdieren is gele lis schadelijk als ze ervan eten.