Slangenkruid

Slangenkruid (Echium vulgare) is een tweejarige plant met blauwe bloemen. Het eerste jaar ligt er alleen een rozet van ruw behaarde bladeren. Vanaf het tweede jaar volgt een stengel van 0,3 tot 1 meter, die van mei tot september bloeit. De plant vraagt zon en droge grond waar regen snel in wegzakt.

In het kort

Blad

maart t/m oktober

Bloei

mei t/m september

Vrucht

geen opvallende vruchten

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Het eerste jaar zie je alleen een rozet: een krans van bladeren vlak op de grond. Die bladeren zijn langwerpig en worden tot ruim 20 centimeter lang. Aan de voet lopen ze smal uit in een steel. Door de borstelharen voelen ze ruw en stekelig aan, maar echte doorns of stekels heeft de plant niet.

Daarna schiet er een rechte stengel omhoog. Ook die stengel is stekelig behaard, met lange haren op kleine knobbeltjes. Hogerop worden de bladeren smaller en missen ze een steel.

Bovenaan draagt de stengel een lange, dichte aar vol bloemen. In de knop zijn die bloemen rozerood. Eenmaal open kleuren ze via paars naar helderblauw. Elke bloem is tot 2 centimeter groot, met een scheve mond. De meeldraden, de draadjes met het stuifmeel, steken ver uit de bloem.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Slangenkruid hoort op een plek met volle zon: rond midzomer meer dan zes uur directe zon per dag. De grond moet droog zijn en arm aan humus. Zand, kalk en zelfs wat puin of steenslag zijn prima. In het wild staat slangenkruid in bermen, in de duinen en langs het spoor. Al voor 1500 kwam de plant naar Nederland, en sindsdien groeit hij hier in het wild.

Kies slangenkruid niet voor deze plekken:

• In de schaduw van een boom, schuur of heg. Op een schaduwrijke plek kan slangenkruid niet groeien.
• Een natte hoek op zware klei. De wortels hebben grond nodig waar regen snel wegzakt.

In januari staan van een plant die gebloeid heeft alleen kale, dode stengels. Jonge planten van dit jaar overwinteren intussen als platte rozet op de grond.

JuniJanuariDezelfde border in juni en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Uit een kleine pot komt een smal plantje, maar een bloeiende plant neemt meer ruimte in. In de app zet je slangenkruid op een plan van je eigen perceel, met de huizen eromheen op schaal. De app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Je begint met zaad of met een jong plantje in een kleine pot. Kwekers adviseren 6 tot 7 planten per vierkante meter. Op de plantdag oogt dat kaal, want een bloeiende plant wordt tot een halve meter breed.

Mest is niet nodig: in het wild groeit slangenkruid op grond met weinig humus. Een gewortelde plant heeft ook zelden extra water nodig.

Snoeien hoeft niet. Na de bloei beslis je wel wat er met de stengels gebeurt.

Van maart tot en met juli broeden veel vogels, sommige soorten tot in augustus. Knip je in die tijd, kijk dan eerst of er vlakbij een nest zit.

Wat als het misgaat?

Het eerste jaar komt er geen bloem. Dat klopt. Slangenkruid maakt eerst een rozet en bloeit pas in het tweede jaar, soms nog later.

Na de bloei gaat de plant dood. Ook dat hoort bij een tweejarige plant. Laat een paar stengels hun zaad verspreiden, dan komen er nieuwe planten op.

Er zitten gaten in de jonge rozetten. Dat kunnen slakken zijn, want slangenkruid is daar gevoelig voor. Zoek ze op een vochtige avond en haal ze weg.

De plant blijft klein en bloeit nauwelijks. Misschien is de plek te donker of te nat. Zaai of plant dan opnieuw, op een zonnige en droge plek.

Overal komen jonge planten op. Het zaad blijft lang kiemkrachtig en kan lange tijd in de grond wachten. Knip de stengels af voordat het zaad rijp is.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Bijen, vlinders en zweefvliegen bestuiven de bloemen van slangenkruid. Voor het zwartsprietdikkopje, een algemene vlinder van eind juni tot eind augustus, is slangenkruid een belangrijke nectarplant. De glasvleugelpijlstaart, een vrij zeldzame vlinder van de duinen, drinkt uit de buisvormige bloemen. Ook het bruin dikkopje, een uiterst zeldzame soort, bezoekt soms de bloemen. Een vogel die slangenkruid gebruikt, is niet met naam beschreven.

Giftig of eetbaar?

Het blad van slangenkruid is licht giftig. Vergiftigingen bij mensen zijn niet beschreven. De stekelige haren op blad en stengel kunnen de huid wel flink irriteren. Eet het blad dus niet.