Speenkruid

Speenkruid (Ficaria verna) is een inheemse, lage voorjaarsplant van 5 tot 30 centimeter. Van maart tot mei bloeit het met glanzend gele sterbloemen boven hartvormig blad. De plant houdt van een vochtige, voedselrijke grond in halfschaduw. Met kleine knolletjes breidt speenkruid zich snel uit tot een dicht tapijt.

In het kort

Blad

februari t/m mei

Bloei

maart t/m mei

Vrucht

geen opvallende vruchten

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Kijk eerst naar het blad. Elk blad zit aan een lange steel en is hartvormig of rond. De rand is glad of licht gegolfd, zonder tanden. Het blad glimt en voelt wat vlezig. Soms zit er een donkere tekening op.

De bloemen staan elk op een eigen steel en zijn 2 tot 3 centimeter breed. Ze hebben acht tot twaalf smalle kroonbladen, die elkaar niet overlappen. Daaronder zitten drie, soms vier groene kelkbladen. Vruchten zie je bijna nooit. In de oksels van de bladeren groeien wel kleine, ronde knolletjes.

Speenkruid lijkt op de dotterbloem, die ook glanzend geel bloeit boven hartvormig blad. Kijk naar de rand van het blad en naar de bloem. Dotterbloem heeft getand blad tot 15 centimeter breed en meestal vijf brede bloemblaadjes. Bij speenkruid is de rand glad of golvend en zijn de kroonbladen smal.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Speenkruid wil halfschaduw tot schaduw. Halfschaduw betekent 3 tot 6 uur directe zon per dag rond midzomer. Een plek onder bomen die laat blad krijgen, past ook. In maart valt daar nog veel licht op de grond, en juist dan groeit en bloeit speenkruid. De grond is vochtig en voedselrijk. In het wild staat het in loofbossen, heggen, bermen en op beschaduwde gazons.

Hier past speenkruid slecht:

• Op droog, zuur zand. De plant wil een grond die in het voorjaar vochtig blijft. Zure grond vermijdt speenkruid.
• In een siergazon. De knolletjes verspreiden zich door het gras, en zo ontstaan grote plakkaten.
• Tussen lage vaste planten in een border. Het dichte tapijt remt de groei van de planten ernaast.

Van de voorzomer tot in de winter is van speenkruid niets boven de grond te zien. De plant zit dan als knolletjes in de grond.

MaartJanuariDezelfde border in maart en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

In de app kies je op een schaaltekening van je eigen kavel, met je huis en de buurhuizen erbij, welke hoek je aan het speenkruid geeft.

Planten en verzorgen

Kwekers verkopen speenkruid als plantje in een kleine pot. Plant het in het voorjaar, als er blad aan zit. Na de bloei zie je niet meer waar het staat.

Zet de plantjes zo'n 26 centimeter uit elkaar. Dat zijn er 11 tot 15 per vierkante meter. Op plantdag lijkt dat kaal, maar de knolletjes vullen de gaten vanzelf. Houd de grond in het eerste voorjaar vochtig, zeker in een droge maand.

Snoeien hoeft niet.

Wat als het misgaat?

Het speenkruid neemt het gazon of de border over. Bij het wieden breken knolletjes makkelijk los, en elk los knolletje wordt een nieuwe plant. Trek het blad weg zodra het verschijnt, dat verzwakt de plant. Wied voor de bloei en woel de grond niet om. Een bed kun je ook een paar seizoenen afdekken met karton en 10 centimeter mulch. In een border helpt een dichte, groenblijvende bodembedekker, zoals kleine maagdenpalm. Veel onkruidbestrijders werken er slecht op.

De bloemen blijven dicht. Bij grijs of regenachtig weer gaan ze niet open. Ook op een zonnige dag gaan ze pas rond negen uur 's ochtends open. Om vijf uur 's middags zijn ze weer dicht. Je hoeft er niets aan te doen.

Het blad wordt geel en verdwijnt. Dat hoort erbij. Na de bloei sterft het deel boven de grond in de voorzomer af.

Er ligt een wit laagje op het blad. Dat is meeldauw, een schimmel. Die komt vooral voor op drogere grond.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De witringuil, een nachtvlinder, gebruikt speenkruid als waardplant. De rups eet van april tot juni van speenkruid en van andere planten. De vlinder zelf vliegt van half maart tot eind april. In Nederland is de witringuil zeldzaam en ernstig bedreigd. Je ziet hem af en toe in het zuiden en oosten van het land.

Een vaste band tussen speenkruid en een bepaalde vogel is niet beschreven.

Giftig of eetbaar?

Speenkruid is licht giftig. De hele plant bevat zwakke gifstoffen, die schadelijk zijn als je ze eet. In de loop van de lente neemt het gehalte in de plant toe. Het sap kan de huid irriteren. Wied je veel speenkruid, draag dan handschoenen.