Bitterzoet

Bitterzoet (Solanum dulcamara) is een inheemse klimplant met een houtige voet. De stengels worden 1,5 tot 2,5 meter lang. Van juni tot september hangen er paarse stervormige bloemen met een geel hart aan. Daarna volgen glanzende rode bessen, die giftig zijn. De plant wil vochtige grond en klimt tegen een schutting of door struiken.

In het kort

Blad

april t/m oktober

Bloei

juni t/m september

Vrucht

augustus t/m november

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin onderaan. Vlak boven de grond is de stengel bruin en houtig, hogerop dun en groen. De stengels klimmen, winden of liggen op de grond.

Het blad is donkergroen en vaak wat paars aangelopen. De vorm wisselt sterk. Veel bladeren zijn langwerpig tot eirond, met een spitse punt en een gladde rand. Bovenaan de stengel hebben ze vaak één of twee kleine oortjes aan de voet.

De bloemen hangen in losse trossen van 10 tot 25 stuks. Elke bloem heeft vijf paarse slippen die naar achteren buigen. In het midden steekt een felgele kegel van helmknoppen naar voren. Onderaan elke slip zitten twee groene vlekjes met een witte rand.

De bessen zijn eivormig en glanzend, eerst groen en later scharlakenrood. In augustus en september hangen bloemen en rode bessen soms tegelijk aan één plant.

Zwarte nachtschade lijkt erop, maar heeft witte bloemen en zwarte bessen. Die soort leeft maar één jaar en blijft laag. Wolfskers draagt ook zwarte bessen, met klokjes in plaats van sterretjes.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Bitterzoet groeit in volle zon en ook op een plek met drie tot zes uur directe zon op een midzomerdag. Het liefst staat de plant op vochtige, voedselrijke grond, zoals langs een sloot, in een heg of aan een bosrand.

Kies liever een andere plek dan deze twee:

• Aan de sloot naast je moestuin. Bitterzoet is waardplant van de bruinrotbacterie. Een besmette plant kan die bacterie in het slootwater brengen. Dezelfde bacterie tast aardappel en tomaat aan.
• Midden op het gazon, zonder steun. Zonder schutting, hek of struik om in te klimmen gaan de stengels plat op de grond liggen.

Na de herfst staat er alleen nog een kale houtige voet met een paar bruine stengels. Die voet overleeft de winter meestal.

JuliJanuariDezelfde border in juli en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Een klimmer als deze neemt weinig grond in, maar wel een stuk schutting of gevel. Zet hem op het plan van je eigen perceel tegen de erfgrens waar hij mag klimmen. De app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Bitterzoet is vooral te koop als jonge plant in een pot, en als zaad. Plant het liefst in het voorjaar of de herfst, als het koel en vochtig is. Zet hem aan de voet van een schutting, hek of struik, zodat de stengels meteen iets hebben om in te klimmen.

Voor een rij langs de schutting komen de planten ongeveer een meter uit elkaar. Dat is de breedte die één plant uiteindelijk vult. Op plantdag zie je daardoor vooral kale planken tussen twee sprietjes. Houd de grond het eerste jaar vochtig, zeker in droge zomerweken.

Meer snoei heeft deze klimmer niet nodig. Hard terugknippen bederft eerder de vorm dan dat het helpt.

Die lichte snoei valt vlak voor of aan het begin van het broedseizoen. Veel vogels broeden van maart tot en met juli, een paar soorten al in februari. Kijk dus eerst goed of er een nest tussen de stengels zit.

Wat als het misgaat?

Het blad is kaalgevreten en er kruipen larven over de plant. Dat kunnen larven van de coloradokever zijn, bekend van de aardappel. Ze eten blad en bloemen. In 2011 werden ze massaal op bitterzoet gevonden, zonder aardappels in de buurt. Andere plagen komen op deze plant zelden voor.

Er komen weinig bloemen. Een vaste oorzaak is niet beschreven. Heb je de plant hard teruggeknipt, laat hem dan een jaar met rust.

De plant hangt slap in de zomer. De grond is te droog voor een soort van slootkanten en natte heggen. Geef in droge weken water. Blijft het misgaan, verhuis hem dan naar een vochtiger plek.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De goudvink eet de bessen, vooral om de zaden erin. Die vogel eet ook bessen van meidoorn, liguster en braam.

Voor onder meer twee nachtvlinders is bitterzoet een waardplant: hun rupsen eten ervan. De rups van de moeras-w-uil leeft vooral op moerasvaren en bitterzoet. Deze zeldzame vlinder zit in moerassen en laagveen, vooral in het westen van het land. De moerasstipspanner gebruikt bitterzoet ook. Die soort is zeer zeldzaam: na een periode van afwezigheid is er in 1986 één gezien in Gelderland.

Giftig of eetbaar?

Bitterzoet is giftig. Alle delen bevatten gifstoffen, waaronder solanine. Vooral de onrijpe, groene bessen zijn giftig. Eten ervan geeft misselijkheid, braken, diarree en verwijde pupillen. Er is geen deel van de plant bekend als eetbaar.