Herfsttijloos

Herfsttijloos (Colchicum autumnale) is een inheemse knolplant van 8 tot 25 centimeter. Van augustus tot november komen roze-lila bloemen uit de grond, zonder één blad. Het brede blad en de zaaddoos volgen pas in het voorjaar. De plant wil vochtige, humusrijke grond en is in alle delen zeer giftig.

In het kort

Blad

maart t/m juli

Bloei

augustus t/m november

Vrucht

mei t/m juli

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

In de herfst zie je alleen de bloem. Een roze-lila beker van 4 tot 6 centimeter staat op een lange witte buis, die tot op de knol onder de grond reikt. In het hart staan zes gele meeldraden en drie witte stijlen. Blad is er dan nergens.

In het vroege voorjaar verschijnt een stevige stengel met tulpachtig blad. De bladeren zijn vlak, stomp en glanzend donkergroen, 12 tot 20 centimeter lang en 2 tot 5 centimeter breed. Tussen de bladeren zit een groene, eivormige zaaddoos van ongeveer 3 centimeter, met drie hokken.

Een krokus lijkt op de bloem, maar heeft drie meeldraden in plaats van zes. De vaak aangeplante droogbloeier heeft paarsrode stempels; bij herfsttijloos zijn ze wit. Het voorjaarsblad lijkt wat op dat van daslook. Daslook heeft per blad een eigen steel van 5 tot 15 centimeter en ruikt sterk naar ui. Bij herfsttijloos staan de bladeren om één dikke stengel, een beetje als bij een prei.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Geef herfsttijloos een plek met rond midzomer minstens drie uur directe zon per dag; volle zon mag ook. De grond is vochtig, humusrijk en voedselrijk, het liefst met kalk erin, zoals leem of klei.

Hier gaat herfsttijloos in een tuin achteruit:

• Een gazon dat je vanaf maart maait. Het voorjaarsblad maakt voedsel voor de knol. Maai je het weg, dan heeft de knol te weinig voor de volgende bloei.
• Grond waar water blijft staan. Vooral in de zomer, als de knol rust, verdraagt hij geen natte grond.
• Arme grond die snel uitdroogt. De knol wil diepe, humusrijke grond die vocht vasthoudt en toch goed doorlaat.

In de winter is er van herfsttijloos niets te zien. Na de bloei rust de plant als knol in de grond, tot in maart het blad weer komt.

SeptemberJanuariDezelfde border in september en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Een strook gras die tot in de zomer ongemaaid blijft, moet ergens in je tuin passen. Laad in de app je eigen kavel op schaal, met de huizen eromheen, en teken daar je gazon, je borders en die strook op.

Planten en verzorgen

Herfsttijloos koop je als losse knol, ongeveer zo groot als een walnoot, of als plant in een pot. Losse knollen zijn het goedkoopst. Koop ze bij een kwekerij. In de Nederlandse natuur is herfsttijloos zeldzaam en staat hij op de Rode Lijst als kwetsbaar.

Plant de knollen in juli of augustus, 8 tot 15 centimeter diep en 15 centimeter uit elkaar. Draag daarbij handschoenen. Op plantdag oogt het bed leeg, want een knol neemt maar een handbreed in. Na een paar jaar maken de knollen dochterknollen en wordt de groep voller. Zaai je herfsttijloos, dan bloeit de jonge plant op zijn vroegst in het derde jaar.

Houd de grond in het voorjaar vochtig, als het blad groeit. In de zomer rust de knol; geef dan geen extra water. Snoeien hoeft niet. Laat het blad staan tot het vanzelf verdort, ook in gras, en maai die plek pas daarna.

Wat als het misgaat?

Het blad wordt geel en valt slap om. Dat hoort erbij. In de late lente en de vroege zomer verwelkt het blad en gaat de knol rusten. Het oogt rommelig, maar knip het niet af voordat het droog is.

Er komen in de herfst geen bloemen. Kijk eerst of het blad in het voorjaar is weggemaaid. Laat het dan volgend voorjaar staan. Een knol die je verplaatst terwijl het blad groeit, raakt ook beschadigd. Verplaats knollen alleen in de zomer, als ze rusten.

De bloemen vallen om. De bloemen zijn wat slap en zakken makkelijk opzij. Plant de knollen tussen een lage bodembedekker, zoals zenegroen, die de bloemen overeind houdt.

Er zitten gaten in het blad of de bloem. Slakken eten ervan. Zoek na een regenbui rond de planten en haal de slakken weg.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Insecten bestuiven de bloemen, maar de plant kan zichzelf ook bestuiven. Toch zie je maar weinig insecten bij de bloemen. Rijp zaad gaat met de wind mee, of mieren slepen het weg. Lang kiemkrachtig blijft dat zaad niet: in de grond minder dan een jaar. Een vogel die herfsttijloos gebruikt, is niet met naam beschreven.

Giftig of eetbaar?

Herfsttijloos is zeer giftig, en dat geldt voor de hele plant: knol, blad, bloem en zaad. De giftige stof heet colchicine. Eten van welk deel ook kan dodelijk zijn. Ook voor huisdieren is de plant giftig. Geen enkel deel van herfsttijloos is eetbaar.