Jeneverbes

De jeneverbes (Juniperus communis) is een oorspronkelijk inheemse naaldboom die het hele jaar groen blijft. Meestal groeit hij als losse struik van 4 tot 8 meter hoog. In april en mei bloeit de plant onopvallend. Vrouwelijke planten dragen blauwzwarte bessen, die twee jaar nodig hebben om te rijpen. Jeneverbes wil een open plek op droge, arme grond.

In het kort

Blad

het hele jaar

Bloei

april t/m mei

Vrucht

het hele jaar

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin bij de naalden. Die staan in kransen van drie rond de twijg. Elke naald is kort, stijf en eindigt in een scherpe punt. Aan de bovenkant loopt een brede witachtige streep. De schors is grijs- tot roodbruin. Bij oudere planten laat die in lange, smalle repen los.

Een jeneverbes is mannelijk of vrouwelijk, nooit allebei. Mannelijke planten dragen in het voorjaar gele kegeltjes van een paar millimeter. Aan een vrouwelijke plant groeien ronde bessen van 5 tot 9 millimeter. Het eerste jaar zijn ze groen. In de herfst van het tweede jaar vallen ze massaal af.

In tuincentra staan vooral andere jeneverbessen, zoals de Chinese jeneverbes. Die draagt naast naalden ook kleine schubjes die plat tegen de twijg liggen. Een wilde jeneverbes heeft alleen naalden.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Jeneverbes wil de volle zon: meer dan zes uur directe zon per dag rond midzomer. Droge, arme zandgrond past het best, maar kalkgrond gaat ook. In het wild groeit de soort op heide en stuifzand. Sinds 1950 is jeneverbes daar sterk achteruitgegaan.

Op deze plekken kwijnt een jeneverbes weg:

• Onder of naast hoge bomen. Jeneverbes verdraagt schaduw slecht. Langdurige schaduw is funest, vooral voor een jonge plant.
• Op grond waar na regen plassen blijven staan. Natte grond geeft bruine naalden, en de wortels kunnen gaan rotten.

In de winter blijft jeneverbes grijsgroen. Een vrouwelijke plant draagt dan nog bessen.

Een jeneverbes zoekt dus een open plek, weg van hoge muren. In de app laad je je eigen kavel op schaal, met de gebouwen eromheen. Zo zie je vooraf welke hoek van de tuin open ligt.

Planten en verzorgen

Plant een jeneverbes het liefst eind oktober, begin november of in maart. Een plant uit een pot mag ook op een ander moment de grond in, maar niet bij hitte of droogte. Kwekers verkopen de wilde soort vooral jong, in een kleine pot.

Zet een losse jeneverbes 1,25 tot 2 meter van de schutting of het pad. Dat is de helft van de breedte van een volgroeide plant. Op de plantdag lijkt dat veel te ruim, maar de struik vult die ruimte pas na vele jaren. Geef de eerste twee jaar geregeld water. Een jonge jeneverbes gaat vooral dood door uitdroging.

Veel vogels broeden van maart tot en met juli, een paar al in februari. Knip je in die maanden, zoek dan eerst tussen de takken naar een nest.

Wat als het misgaat?

De naalden worden bruin. Vaak komt dat door droogte, vorst, natte grond of koude, uitdrogende wind. Op natte grond kan ook wortelrot de oorzaak zijn. Bruine plekken groeien soms weer dicht, maar dat duurt jaren.

Er zitten witte schubjes op de naalden. Dat is een schildluis van jeneverbes en andere coniferen. Een paar kan geen kwaad: lieveheersbeestjes en sommige vogels eten ze op. Bij veel luizen verkleuren de naalden geel en sterven twijgen af.

Je ziet geen bessen. Alleen een vrouwelijke plant draagt bessen. Het stuifmeel komt met de wind van een mannelijke plant, dus die moet in de buurt staan.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De kruisbek eet vooral zaden van naaldbomen, maar ook jeneverbessen. Voor de groenling is een dichte jeneverbes een plek om te rusten en in het voorjaar te nestelen. Ook de vuurgoudhaan bouwt zijn nest soms in een jeneverbes.

De rups van de jeneverbesspanner, een nachtvlinder, eet jeneverbes en andere naaldbomen. In tuinen leeft deze soort ook op gekweekte coniferen.

Giftig of eetbaar?

Jeneverbes is licht giftig. Het sap kan de huid irriteren, dus snoei met handschoenen aan. De rijpe blauwzwarte bessen zijn in kleine hoeveelheden een bekend kruid, in jenever, gin en zuurkool. Grote hoeveelheden bessen kunnen de nieren beschadigen. De groene, onrijpe bessen zijn erg harsig en niet eetbaar.