Taxus

Taxus (Taxus baccata) is een oorspronkelijk inheemse naaldboom die het hele jaar groen blijft. De boom groeit traag, tot 18 meter hoog, en laat zich goed tot haag snoeien. Hij staat in zon en zelfs in diepe schaduw, maar niet op natte grond. Vrouwelijke bomen dragen in september en oktober rode bessen. Bijna alles aan taxus is giftig.

In het kort

Blad

het hele jaar

Bloei

maart t/m mei

Vrucht

september t/m oktober

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin bij de naalden. Die zijn 1 tot 1,5 centimeter lang, plat en spits. De bovenkant glanst donkergroen, de onderkant is lichter. Langs een zijtwijg staan de naalden in twee vlakke rijen, als de tanden van een kam. Jonge twijgen zijn heldergroen en worden in het tweede jaar bruin. De schors is dun en schilfert af, eerst roodbruin en later grijsbruin.

Een taxusboom is mannelijk of vrouwelijk, nooit allebei. Een mannelijke taxus draagt kleine, lichtgele bolletjes vol stuifmeel. De vrouwelijke bloemen zie je nauwelijks. Daaruit groeit een rode, vlezige bes van ongeveer 1 centimeter, met één zaadje erin.

Let op het verschil met de Ierse taxus, een vorm van dezelfde soort. Als jonge plant groeit die smal en rechtop, als een zuil. Zijn naalden staan rondom de twijg, niet in twee rijen. Van een spar verschilt taxus door de groene twijgen.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Taxus groeit in de volle zon en in halfschaduw. Zelfs diepe schaduw gaat nog: een plek met minder dan twee uur zon per dag. De grond mag zand, leem, klei of kalkrijk zijn, zolang water weg kan. In het wild groeit taxus in loofbossen en struwelen. Wilde taxussen vind je in de Achterhoek en in Limburg.

Een taxus kwijnt weg, of wordt een risico, op deze plekken:

• Op grond waar na regen plassen blijven staan. De wortels gaan dan rotten. Op zware klei plant je taxus op een rug van minstens 15 centimeter hoog.
• In een plantgat midden in de bestrating. De wortels van taxus willen goed doorluchte grond.
• Langs een wei met paarden, schapen of geiten. Voor die dieren is 100 tot 200 gram taxus al dodelijk. Ook het snoeisel hoort dus niet over het hek.

In de winter houdt taxus zijn donkergroene naalden. Een mannelijke boom valt dan al op door zijn gele bloemknopjes.

Vrij uitgegroeid neemt een taxus veel ruimte in. In de app zie je je eigen perceel op schaal, met de huizen eromheen. Op dat plan meet je zelf na of er rond een losse boom genoeg ruimte vrij is. Is die er niet, dan past taxus beter als haag langs de erfgrens.

Planten en verzorgen

Plant een taxus het liefst van eind oktober tot half december, of in maart. Een plant uit een pot mag bijna het hele jaar de grond in, niet bij vorst of grote hitte. Een taxus met kluit, een bal aarde in een doek, is meestal goedkoper dan een plant in een pot. Voor een haag kies je planten van hooguit 60 centimeter hoog.

Een losse taxus die vrij mag uitgroeien, zet je 4 tot 6 meter van de schutting. Dat is de helft van de breedte van een volgroeide boom. Die afstand lijkt eerst overdreven, maar de boom vult hem pas na vele jaren. Houd je hem met de schaar klein, dan mag hij dichterbij. Geef het eerste jaar geregeld water.

Veel vogelsoorten broeden van maart tot en met juli, een paar al in februari. Zowel de verjonging als de zomerbeurt valt in of vlak na die tijd, dus zoek eerst tussen de takken naar een nest.

Wat als het misgaat?

De naalden worden geel of dun, en takken sterven af. Dat kan wortelrot zijn, een ziekte van zware of natte grond. Taxus is daar erg gevoelig voor. Zorg dat water beter wegloopt. Vaak wordt het toch steeds erger, tot de boom dood is.

Een jonge taxus verwelkt tussen herfst en voorjaar. Mogelijk eten de larven van de taxuskever de wortels op. Zet in augustus of begin september aaltjes in tegen de larven. Die aaltjes pakken de volgende generatie larven aan, voordat die schade doen.

Je ziet geen bessen. Bessen komen alleen aan een vrouwelijke boom. Het stuifmeel moet door de lucht komen, van een mannelijke boom in de buurt.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Merels, spreeuwen en pestvogels eten de rode bessen. Ze slikken ze heel door, zonder te kauwen. Het giftige zaadje komt dus onbeschadigd weer naar buiten. Een losse taxus is dicht genoeg voor merel, heggenmus en huismus om in te schuilen en te nestelen.

De rups van de satijnen spikkelspanner, een nachtvlinder, eet van naald- en loofbomen, waaronder taxus. De vlinder leeft vooral in gemengde bossen met oude taxusbomen.

Giftig of eetbaar?

Taxus is een zeer giftige plant. Alleen het helderrode vruchtvlees van de bes is niet giftig. Het zaadje in die bes is wel zeer giftig, net als de naalden en de schors. De naalden bevatten het meeste gif, taxine. Dat gif blijft werken na drogen of koken. Wie zaden of naalden eet, krijgt last van braken, diarree, buikkramp en duizeligheid. Een grote hoeveelheid verstoort het hartritme en kan dodelijk zijn. Ook voor huisdieren is taxus giftig.