Zeepkruid

Zeepkruid (Saponaria officinalis) is een vaste plant van 40 tot 70 cm met lichtroze of witte bloemen. De bloei loopt van juli tot september, en de bloemen ruiken zwak zoet. De plant wil zon en groeit op droge tot vochtige, liefst kalkrijke grond. Onder de grond kruipen uitlopers, dus een pol wordt vanzelf een groep.

In het kort

Blad

april t/m oktober

Bloei

juli t/m september

Vrucht

geen opvallende vruchten

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

De stengels staan rechtop, zijn kaal en voelen iets ruw aan. Zeepkruid groeit in groepjes, als een pol van veel stengels naast elkaar.

Het blad staat in paren tegenover elkaar. Elk blad is eirond of langwerpig, met een spitse top. Een blad wordt 5 tot 10 cm lang. Over de lengte lopen drie of vijf duidelijke nerven.

Bovenaan de stengel zitten de bloemen dicht op elkaar. Elke bloem heeft vijf losse kroonblaadjes en is 2,5 tot 4 cm breed. Daaronder zit een smalle, ronde kelkbuis. Na de bloei blijft een droog doosje met zaad over.

Als sierplant worden ook vormen met gevulde bloemen gekweekt, zoals 'Rosea Plena'. Die bloemen zijn dieper roze en vol blaadjes, als kleine roosjes. De wilde soort heeft enkele bloemen met vijf kroonblaadjes.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Een zonnige plek past bij zeepkruid. Dat is volle zon, dus rond midzomer ruim zes uur direct zonlicht per dag. Ook op een plek met drie tot zes uur zon, halfschaduw, groeit de plant nog. De grond mag neutraal of kalkrijk zijn, niet zuur. De plant is al voor het jaar 1500 naar Nederland gebracht en hoort hier dus al eeuwen thuis.

Kies zeepkruid niet voor deze plekken:

• Vlak langs een vijver met vissen of kikkers. Hangt de plant in het water, dan kan het sap de dieren vergiftigen.
• Een border waar niets mag woekeren. De wortelstokken kruipen onder de grond door en duiken verderop weer op.

In de winter sterft zeepkruid boven de grond af. In januari staan er hooguit wat droge stengelresten, en de knoppen voor het voorjaar wachten vlak aan de grond.

AugustusJanuariDezelfde border in augustus en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Uit een kleine pot komt een smal plantje. Wil je zien of een groep naast het pad of het terras past, zet zeepkruid dan op de tekening van je eigen kavel. De app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Zeepkruid koop je als jong plantje in een kleine pot. Zo'n potplant kun je het hele jaar planten. Zaaien kan ook, maar het zaad moet eerst een winter kou krijgen voor het kiemt. Zaai daarom in de herfst buiten, dan doet de winter dat werk.

Houd ongeveer 40 cm tussen de plantjes, zo'n 6 tot 7 per vierkante meter. Op de plantdag lijkt dat veel ruimte. Toch wordt elke pol tot een halve meter breed.

Geef de eerste zomer water in droge weken, tot de wortels goed vastzitten. Mest is niet nodig: matig voedselrijke grond is genoeg.

Snoeien hoeft niet.

Wat als het misgaat?

Het blad zit vol gaten. Dat zijn meestal slakken. Pluk ze na een regenbui van de plant.

Zeepkruid duikt overal in de border op. Dat zijn uitlopers van de wortelstok. Steek met een scherpe schop af wat buiten de plek groeit, en haal de stukken wortel eruit.

Er zitten gaatjes onder in de bloemkelken. Dat is het werk van hommels met een korte tong. Die kunnen niet op de gewone manier bij de nectar en bijten de kelk open. Zo bestuiven ze de bloem niet, maar de plant heeft er verder geen last van.

De plant bloeit nauwelijks. Waarschijnlijk krijgt hij te weinig zon. Verplaats de pol in het voorjaar of de herfst naar een lichtere plek.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

Twee nachtvlinders gebruiken zeepkruid voor hun rupsen. Voor de gelijnde silene-uil is zeepkruid de belangrijkste waardplant: de plant waar de rups van leeft. Van juni tot september eet die rups 's nachts van de onrijpe zaaddozen. Deze vlinder is vrij zeldzaam en staat als bedreigd op de voorlopige Rode Lijst. Je vindt hem vooral in de duinen, maar ook in tuinen. De rups van de gevorkte silene-uil, een vrij algemene soort, leeft ook op zeepkruid. Jong woont ze in de zaaddozen. Laat je de uitgebloeide stengels staan, dan houden deze rupsen hun voedsel.

Een vogel die iets aan zeepkruid heeft, is niet met naam beschreven.

Giftig of eetbaar?

Zeepkruid is licht giftig. De hele plant bevat saponine, het meest de wortelstok. Het zaad geeft het grootste risico, ook voor vogels. Saponine irriteert maag en darmen: een grote hoeveelheid geeft braken en diarree.