Zwanenbloem

Zwanenbloem (Butomus umbellatus) is een inheemse oeverplant voor de ondiepe rand van een vijver. Uit een pol smalle, rechtopstaande bladeren groeien kale stengels met een scherm van lichtroze bloemen. De plant wordt 30 centimeter tot anderhalve meter hoog. Zwanenbloem bloeit van juni tot september en wil volle zon.

In het kort

Blad

april t/m oktober

Bloei

juni t/m september

Vrucht

augustus t/m september

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

Begin bij het blad. Alle bladeren komen uit de grond en staan rechtop. Elk blad is lang en smal, een beetje gedraaid en onderaan driekantig.

De bloemstengels zijn rond, stevig en kaal, vaak met een rode tint. Bovenaan zit een los scherm, zoals de baleinen van een paraplu. Elke bloem staat op een eigen steel uit de top van de stengel. De bloemen zijn lichtroze met donkere adertjes en 1,6 tot 2,6 centimeter breed. In het hart zitten negen rode meeldraden. Wie dichtbij komt, ruikt bittere amandel. Na de bloei groeien er roodpaarse vruchtjes, zes bij elkaar.

Zonder bloemen lijkt zwanenbloem op een bies of een rus. Kijk dan naar de voet van het blad: die is driekantig. Er bestaan ook kweekvormen. 'Rosenrot' bloeit middel- tot dieproze, 'Schneeweisschen' wit.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

Kies een zonnige vijverrand. Dat is een plek die rond midzomer langer dan zes uur direct zonlicht krijgt. De voet staat het liefst in stilstaand water.

Deze twee tuinplekken vallen af:

• Een droge border. Zwanenbloem is een moerasplant en heeft natte grond of ondiep water nodig.
• Een vijver zonder ondiepe rand. Zwanenbloem hoort niet in de diepe zone van een vijver.

In de herfst sterft het blad af. Tot het voorjaar staat er dan een pol strobruine bladeren, deels geknakt op het water.

JuliJanuariEén vijverrand met zwanenbloem, in juli en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Waar die smalle pollen in jouw tuin komen, probeer je eerst uit in de app. Die tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Plant zwanenbloem in het voorjaar. Dan loopt de plant weer uit vanuit de wortels. Kwekerijen verkopen hem in een kleine pot of in een vijvermand. Zet de plant zo neer dat er meestal 10 tot 30 centimeter water boven de voet staat.

Een kwekerij rekent op 12 planten per vierkante meter. Op plantdag lijkt dat een kale rand met wat sprieten. Water geven is niet nodig zolang de voet onder water blijft.

Veel vogelsoorten broeden van maart tot en met juli. Haal je in die maanden stengels weg, kijk dan eerst of er een nest in de pol zit.

Blijft er na het delen een stuk over, zet het dan nooit uit in een sloot, plas of ander natuurwater.

Wat als het misgaat?

Er komen geen bloemen. Kijk dan naar de diepte. In diep water komt zwanenbloem niet boven het water uit en bloeit de plant niet. Zet de plant dan ondieper.

Er zitten kleine roodbruine of dofgroene luisjes op het blad en de knoppen. Dat is waarschijnlijk de waterlelieluis. Schade ontstaat meestal alleen in de zomer, bij een dichte kolonie. Veeg de luizen van het blad en de knoppen.

Het blad wordt geel en bruin. In de herfst hoort dat erbij, want de plant verliest elk jaar zijn blad.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De bloemen geven nectar en stuifmeel. Er komen veel zweefvliegen op af, en die zijn weer voedsel voor libellen. Daarom past zwanenbloem goed in een vijver voor libellen.

Een dichte rand van zwanenbloem, gele lis of watermunt helpt ook tegen de blauwe reiger. Door zo'n rand komt de reiger moeilijker bij de vissen in je vijver.

Giftig of eetbaar?

Van zwanenbloem zijn geen gevaren bekend. Dat zegt nog niets over eten. De wortelstok wordt wel gegeten, maar dan gekookt, geschild en zonder de worteltjes. Meer dan de helft van die wortelstok is zetmeel.