Zwarte bes

De zwarte bes (Ribes nigrum) is een inheemse struik zonder stekels, 0,6 tot 1,5 meter hoog. In april en mei hangen er trossen kleine klokjes aan. In de zomer rijpen de glanzend zwarte bessen. De struik wil zon of halfschaduw en vochtige grond. Het blad ruikt naar cassis.

In het kort

Blad

april t/m oktober

Bloei

april t/m mei

Vrucht

juni t/m augustus

janfebmrtaprmeijunjulaugsepoktnovdec

Hoe herken je deze plant?

De takken staan rechtop, vertakken weinig en hebben geen stekels. Het blad is handvormig, met drie tot vijf lobben en een getande rand. De twee buitenste lobjes zijn soms nauwelijks te zien. Aan de onderkant zitten kleine gele tot bruine klieren.

De bloemen hangen in lange trossen. Elk klokje is 7 tot 8 millimeter lang, roodachtig of bruinachtig groen. Daarna volgen de bessen: glanzend zwart en 1,2 tot 1,5 centimeter groot.

Twee verwanten lijken erop. De kruisbes heeft stekels aan de takken. De aalbes heeft die ook niet, maar draagt rode bessen met een wat doorzichtige huid. Twijfel je, wrijf dan een blad fijn. Alleen het blad van de zwarte bes geurt, naar cassis.

Standplaats: waar groeit deze soort het best?

De zwarte bes staat het liefst in de zon. Halfschaduw gaat ook: een plek die rond de langste dag drie tot zes uur direct zonlicht krijgt. Klei, leem en zand zijn allemaal goed, als de grond vochtig blijft en water toch wegzakt. In het wild groeit de struik in natte bossen.

Op drie plekken heeft deze struik het moeilijk:

• Droge zandgrond. In de zomer droogt die snel uit, en de wortels willen vocht.
• Een laagte waar na regen water blijft staan. Vochtig is goed, maar de grond moet wel water doorlaten.
• Een koude hoek waar het in april nog vriest. Vorst tijdens de bloei kost je een deel van de bessen.

In de winter staat de zwarte bes kaal, met alleen bruine rechte takken.

MeiJanuariDezelfde border in mei en in januari. Dit is een gegenereerd beeld, geen foto.

Naast een terras neemt een struik van anderhalve meter breed meer plek in dan een kale stek van 60 centimeter doet vermoeden. Zet hem daarom eerst op het plan van je eigen perceel: de app tekent de plant op de breedte van een volgroeide plant, niet op potmaat.

Planten en verzorgen

Een struik met kale wortel plant je van eind oktober tot maart, maar niet in natte of bevroren grond. Een struik in een pot mag het hele jaar de grond in. Zet de plant 5 centimeter dieper dan hij stond.

Houd 1,5 meter tussen twee struiken. Op plantdag lijkt dat veel ruimte voor een paar teruggeknipte stompjes. Na een paar jaar is die ruimte gevuld. Geef de eerste twee jaar water als het lang droog blijft, en leg compost rond de voet.

De bessen groeien vooral aan jonge takken van de laatste paar jaar. Veel vogels broeden van maart tot en met juli, en een nest is dan beschermd. De wintersnoei valt daar ruim buiten.

Wat als het misgaat?

De knoppen zijn dik en rond. In de winter zie je dan opgezwollen knoppen. Daarin zit een piepkleine mijt. Zulke knoppen geven in het voorjaar weinig blad en bloemen. Pluk ze in de winter weg en gooi ze ver van de struik weg. Zit de struik er vol mee, vervang hem dan na de oogst.

Vogels eten de bessen op. Leg een net over de struik voordat de bessen rijp worden.

Het blad krult. Kijk aan de onderkant: vaak zitten daar bladluizen. Zij zuigen aan het blad, en dat vervormt erdoor.

Er komen weinig bessen. Vorst tijdens de bloei kan de oorzaak zijn. Dek de struik bij een vorstnacht af met een doek op stokken. Haal die 's ochtends weg, zodat insecten de bloemen kunnen bestuiven. Een struik die nooit gesnoeid is, draagt ook minder.

De struik hangt slap op een warme dag. Voel of de grond droog is. Geef dan een flinke gieter water.

Wat hebben vogels en insecten eraan?

De rups van de bessenwespvlinder leeft vooral op aalbes en zwarte bes. Deze vlinder vliegt van half mei tot eind juli. Bij zonnig weer fladdert hij rond de struik en gaat hij vaak op de bladeren zitten. De soort is vrij zeldzaam en woont vooral in tuinen en volkstuinen.

Welke vogels de bessen eten, is voor deze struik niet goed beschreven.

Giftig of eetbaar?

Van de zwarte bes is geen giftig deel bekend. De glanzend zwarte bessen zijn eetbaar, rauw of gekookt. Rijp smaken ze zoet. Vaker gaan ze in jam of in een taart.